Türkiye Cumhuriyeti’nin başkenti Ankara’nın spor, siyaset, konser ve sergi hafıza merkezlerinden Atatürk Spor Salonu hafta başında yıkılmaya başlanacak.
Ankara’nın tarihi kent merkezi Ulus semtinde bulunan 4 bin 500 seyirci kapasiteli spor salonu, yıkılan 19 Mayıs Stadyumu’nun yerine yapılan stadyumun projesinin giriş-çıkış alanında yer alması nedeniyle yıkılacak.
Yetkililerden alınan bilgiye göre, bu alana ayrıca antrenman sahaları yapılması planlanıyor.
Ankara’nın simge mekanlarından biri olan salon, yıllarca basketbol, voleybol, güreş gibi birçok spor müsabakasına ev sahipliği yapmasının yanı sıra fuarlar, konserler, siyasi partilerin organizasyonları ve çeşitli etkinliklerle de halkın buluşma noktalarından biri olarak öne çıkmıştı.
NE ZAMAN YAPILDI?
Ankara’da hızla artan nüfus sebebiyle bir kapalı spor salonu inşa edilmesi için bir yarışmanın açılması gündeme geldi. 1947 yılında düzenlenen Ankara Spor ve Sergi Sarayı Yarışması’nı İTÜ Mimarlık Bölümü’nün yeni mezunlarından Mesut Evren ve Ali Nihat Hasekioğlu kazandı.
Şehir rekabeti sebebiyle İstanbul’daki kapalı spor salonundan daha güzel ve daha itinalı olarak yapılmasına gayret gösterilen kapalı spor salonunun inşaatı üç yıl sürdü. 1954 yılında yapımına başlanan projeyi Haydar Emre ve Cemil Arıduru tarafından kurulan dönemin deneyimli inşaat şirketlerinden Haymil Şirketi yüklenmişti. Haymil Gazi Terbiye Enstitüsü, Dil-Tarih-Coğrafya Fakültesi, Ankara İş Bankası İkramiye Evleri gibi önemli projeleri başarıyla tamamlamış bir şirketti. İnşaatın şantiye şefliğini yapan mühendis Ayduk Koray ise daha sonra Koray İnşaat’ı kuracaktı.
İnşaatın 2,5 milyon liralık finansmanı, bizzat yapımını da üstlendiği toplu konut projelerine ek olarak Türk Ocağı, Merkez Bankası Binası, Ankara Devlet Opera ve Balesi gibi prestij projelerine de kaynak sağlayan, Emlak Bankası tarafından sağlandı. 23 Nisan 1954 tarihinde temeli atılan Ankara Spor ve Sergi Sarayı, uluslararası bir güreş turnuvasıyla birlikte 19 Ekim 1957 günü açıldı. 1956 yılında tadilatına başlanarak kapasitesi 60.000 kişiye çıkarılan 19 Mayıs Stadyumu’nun da on gün sonra Cumhuriyet Bayramı kutlamalarında açılmasıyla Ankara yeniden Türkiye’nin en modern açık ve kapalı spor tesislerine sahip olmuştu. (1)
TALİHSİZLİK… ANKARA SPOR SARAYI NEDEN ÇÖKTÜ?
Ankara Spor ve Sergi Sarayı açılışından yaklaşık dokuz ay sonra, 2 Haziran 1958 gecesinde, hiç de beklenmedik bir şekilde aniden yıkıldı. Ertesi günkü gazetelere demeç veren yetkililerden bazıları olayın o gece yağan yoğun yağmur ve fırtınadan, diğerleri ise yapısal sistemin bozukluğundan ya da zemin problemlerinden olabileceğini öne sürdüler. Olayın hemen ardından Nafia Vekâleti’nce İnşaat Mühendisleri Odası’ndan Nurettin Evin, Muhittin Toköz, bakanlıktan Ali Terzibaşıoğlu, Mehmet Ali Terim, Fehiman Tokluoğlu, Mahmut Nefesoğlu ve İTÜ’den Prof. Dr. Mustafa İnan’ın katılımıyla yedi kişilik bir inceleme heyeti oluşturuldu. İlk tahminlerin aksine heyet ne temellerde, ne projede ve hesaplarda elle tutulur bir hata bulamadı. O dönemde Türkiye’de hazır betonun olmayışı ve vibrasyonun etkin yapılamayışı beton kalitesiyle ilgili kuşkular yaratmasına rağmen testler için alınan numuneler de olması gereken dayanımda çıkmıştı. Bilirkişi raporunda belirtilen yegâne eksiklikler işçilik ve donatıların yerleştirilmesiyle ilgiliydi. Kalıpta ortaya çıkan bozukluklar nedeniyle sonradan tonoza 5 cm kalınlığında düzeltme şapı dökülmesi gerekmişti ve bu hesapta olmayan bir yük yaratmıştı. Ayrıca raporda, projede olmadığı halde sonradan eklenen havalandırma fanlarının yarattığı dinamik yükler ve yıkılma anındaki fırtınanın da etkisi olabileceği ima ediliyordu. Ancak bunların hiçbiri tek başına tonozun yıkılmasına sebep olamayacağı için heyetin çalışmaları sonucunda kabuğun çökmesine neyin neden olduğuyla ilgili kesin bir yargıya varılamadı. Ancak, o dönemde henüz bilinmeyen ve Ankara gibi karasal iklimi olan şehirlerde etkisi daha kuvvetle gözlenen betonun sünme ve büzülme özellikleri hesaba katılmamıştı. Betonun bu özellikleri Türkiye’de ancak 1980’lerde çalışılmaya başlanacaktı. (2)
YIKILMA İLE İLGİLİ BİR BAŞKA BAKIŞ…
2 Haziran 1958 günü saat 20.30’da Ankara Spor Sarayı’nın betonarme kabuk çatısı çöktü.
Bu Türkiye’nin büyük açıklıklı ilk ve belki de son betonarme kabuk yapısıydı. Kabuk yapının açıklığı yaklaşık 40 metre, yüksekliği ise 20 metredir. Betonarme kabuk kalınlığı açıklıkta 10 cm; mesnete yakın yaklaşık 1.00 metre kadar uzunlukta bir bölümde 15 cm’dir. Kabuk dairesel biçimdedir. Tonoz biçimindeki kabuğun dik yönde uzunluğu 60 metredir. Yapının çökme nedeni kesin olarak belirlenememiş, bir takım olasılıklar ileri sürülmüştür. Ama İnşaat Yüksek Mühendisi Selahattin Babüroğlu’nun (1959) dediği gibi yıkılmanın nedenleri de ayrıntılı araştırılamamış ve inşaat mühendislerinin merak ve beklentileri kuşkuya yol açmayacak biçimde tam ve kesin bir biçimde karşılanmamıştır. Yıkılmanın dolaylı ve açıkça söylenmeyen bir sonucu bu tür ince betonarme kabuk yapılı ve çok geniş açıklıklı yapıların yapılmasından kaçınmak olmuştur. Yıkılma bu tür geniş açıklı betonarme kabuk çatılı yapıların Türkiye’de yapılamayacağı görüşünün yerleşmesine de neden olmuştur. (3)
KAYNAKLAR:
(1) (http://www.mimarlikdergisi.com/index.cfm?sayfa=mimarlik&DergiSayi=400&RecID=3803)
(2) (http://www.mimarlikdergisi.com/index.cfm?sayfa=mimarlik&DergiSayi=400&RecID=3803)
(3) (https://www.imo.org.tr/Eklenti/801,ankara-spor-sarayi-neden-coktupdf.pdf?0)
